sobota, 21 listopada 2026

Marie „Missie" Vassiltchikov, „The Berlin Diaries 1940–1945” (1985)

 



Marie „Missie” Vassiltchikov, The Berlin Diaries 1940–1945 (1985)


Dzisiaj nasze biuro zostało ewakuowane do Karpacza. (…) Było jeszcze ciemnawo. Rudger Essen pomógł mi zatargać moje dwie bardzo ciężkie walizki do czekającej ciężarówki. Odmówiłam wysłania czegokolwiek awansem z obawy utraty jedynego dobytku. (…) Wysiedliśmy z bagażami na dworcu w Zgorzelcu, gdzie zastaliśmy kolejną grupę, trzydziestoosobową, której przewodził nasz szef [Walter] Büttner we własnej osobie, bardzo blady i ledwie panujący nad sobą. (…) Z ulgą dowiedziałam się, że bardzo ładna dziewczyna nazwiskie Ilse Blum – z racji słodkiego oblicza zwana „Madonną” – wzięła jeszcze więcej bagaży ode mnie. Podnoszono brwi na nasz widok, lecz przy asyście kierowcy autobusu pomogłyśmy sobie przenieść nasze walizy. (…) Betz, z parasolem i laską z końcówką z kości słoniowej pod pachą, pomógł nam wsiąść do pociągu. Zirytowane mało sympatycznym sposobem, w jaki powitał mnie Büttner, wybrałyśmy osobny przedział, trzeciej klasy niestety i z bardzo twardymi siedzeniami (nikt z nas nie jest dzisiaj zbyt puszysty).

 

O trzeciej po południu dotarliśmy do Jeleniej Góry, gdzie oddziela się linia do Karpacza i gdzie czekał na nas nasz miejscowy kwatermistrz. Był w narciarskim ubraniu – lekkie rozczarowanie. Przesiedliśmy się do kolejki elektrycznej i pół godziny później byliśmy już w Karpaczu.

 

Powitała nas połowa obecnego na miejscu personelu MSZ i w czekającym tłumie zauważyłam hrabiego [Friedricha-Wernera von der] Schulenburga. Na głowie miał zawadiacko zatknięty astrachański kapelusz – zapewne pamiątka z Moskwy. Przybył, by się ze mną zobaczyć. Czułam się co nieco na widoku. Nie był to anonimowy debiut, na jaki liczyłam. Z niejakim trudem znaleźliśmy Haus [Villa] Christa, gdzie jesteśmy zakwaterowani. Zostawiwszy tam bagaże, wróciliśmy do willi hrabiego na podwieczorek. Po pysznej kawie i grzankach z sardynkami asystent Schulenburga, pan Sch., odprowadził mnie na kwaterę. 


Karpacz to dość urocza wieś; rozłożyła się na stromym zboczu, chaty rozsiane są dość rzadko i otoczone ogrodami z wieloma świerkami. Mój lęk przed nalotami zdaje się ustępować. Wszystkie biura mieszczą się na dole, toteż większość ludzi zjeżdża do pracy na saneczkach, a potem ciągnie je z powrotem na kwaterę. Z tego co widzę, im kto ważniejszy, tym wyżej mieszka. Nasz Wydział Informacji, zdaje się, sprawę przegapił – przyjechaliśmy jako jedni z ostatnich – więc nasze chaty są mniej atrakcyjne od pozostałych.

 

Nie określiłam, z kim chcę być w pokoju, sparowano mnie więc z panną dr K., dobroduszną osobą, którą ledwie znam. Zastałam ją rozglądającą się posępnie po wielkim nieogrzewanym pomieszczeniu z werandą. Światło jest liche, nie ma przy czym czytać w łóżku, a na domiar złego powiedziano nam, iż z uwagi na wielkość pokoju mogą nam przydzielić kogoś trzeciego. Jeżeli tak się stanie, to pójdę na wojnę i wezmę pokój, który hrabia Schulenburg zaproponował mi w swojej willi. Poza tym Haus Christa jest całkiem miły. Jest nas tu jedenastka, siedem kobiet i czterech mężczyzn, z panem W., z którym wszystkim z nas układało się nader źle w Berlinie, na czele. Tu jednak rozpoczął, zdaje się, nowy rozdział, odgrywa dobrego papę i wita nas symmatyczną przemową o „duchu dobrosąsiedzkim”. Dostajemy nawet niezłą kolację i udajemy się na spoczynek. Postanowiłam być trudną współlokatorką, tak że gdybym miała się wyprowadzić, to nie będą za mną tęsknić. Na początek uparłam się, że wszystkie okna mają być otwarte. Z kolei panna dr K. chrapie. Budzimy się sine z zimna.

 

wtorek, 18 stycznia 1944

Po śniadaniu zeszliśmy do naszego tymczasowego biura w Tannenhofie, pensjonacie niedaleko stacji. Grunt jest bardzo śliski, bo nasze sanki błyskawicznie ubijają świeży śnieg.

 

Nagle mam kolejną możliwość zamieszkania – u jednej z byłych rosyjskich uczennic Taty, pani Jeannette S., która nie tylko tu pracuje, lecz także posiada chatę i zaproponowała, że weźmie mnie pod swój dach. Herr Betz uważa, że to lepsze rozwiązanie, niż gdyym miała przyjąć propozycję hrabiego Schulenburga. Chociaż głośno tego nie mówi, chodzi o to, że „opinia publiczna” mogłaby zacząć plotkować o „arystokratach łączących siły”, by tak rzec. Tak inaczej, postanowiłam jutro się wyprowadzić.


Środa, 19 stycznia 1944

MSZ zajęło wszystkie pensjonaty w okolicy i Tannenhof ma stać się jednym z biur. Gdy się zebraliśmy, Büttner próbował wygłosić przemówienie, które jednak nie wybrzmiało, bo sala pełna była żołnierzy, którzy rozsiedli się i popijali piwo. Nie zaczęli się zbierać do wyjścia i słuchali z zainteresowaniem.

 

Miejscowej ludności nasze przybycie jest, zdaje się, niezbyt w smak, bo boją się, że Karpacz stanie się przez to celem nalotów. Umarła również turystyka.

 

Po południu przytroczyłam walizkę do sanek i zaciągnęłam je położonej w lesie chatki Jeanette S. Następnie dołączyłam do hrabiego Schulenburga u Tippelskirchów – którzy należeli do jego personelu [w ambasadzie] w Moskwie – skąd wszyscy pojechaliśmy pociągiem do najbliższego miasteczka obejrzeć sztukę. Była wcale dobra, grała trupa znanego teatru z Nadrenii, który został zbombardowany.

 

Piątek, 21 stycznia

Z Madonną Blum postanowiłyśmy poważnie zająć się jazdą na nartach w wolnym czasie, jak również nauczyć się porządnie grać na akordeonie. Obie mamy po jednym.

 

Większość naszych berlińskich kolegów wygląda tu dość zabawnie. Zwykło się widzieć ich z nosami przyklejonymi do biurka – prawdziwe szczury kancelaryjne. Tutaj truchtają sobie w spodniach-pumpach, barwnych szalikach i dzierganych czapkach – ciągną za sobą saneczki i są bardzo świadomi własnej obecności.

 

W Rosji walki na froncie północnym stają się coraz bardziej zażarte. Martwię się o Paula Metternicha. Tatiana pisze dramatyczne listy.

 

Wtorek, 25 stycznia

Praca idzie bardzo nierówno. Siedzimy w osiem osób w małym pokoiku. Do pomocy przy tworzeniu nowego archiwum fotograficznego przydano mi sekretarkę. Zdjęcia przysyłane są z Berlina dużymi partiami. Każde musi dostać podpis; ona to zasadniczo załatwia, podczas gdy ja wybieram zdjęcia i porządkuję teczki. Pozwoliłam jej pisać na maszynie w domu, czym zdobyłam jej sympatię. Dzięki temu mamy w istocie więcej miejsca.

 

Dzisiaj jadłam kolację z hrabią Schulenburgiem (znanym jako „Ambasador”, chociaż jest ich tu kilku). W połowie kolacji oznajmił mimochodem, że [książę] Heinrich [zu Sayn-]Wittgenstein nie żyje. Zamarłam. Spojrzał na mnie zaskoczony, nie wiedział, że tak blisko się przyjaźniliśmy. Zaledwie parę dni wcześniej w Berlinie odebrałam od niego telefon w pracy. Właśnie wrócił z kwatery Hitlera, gdzie odebrał z rąk Wszechmocnego Liście Dębowe do Krzyża Rycerskiego. „Byłem u naszego milusia” – oznajmił [„Ich war bei unserem Liebling”], po czym dodał, że ku jego zdziwieniu nie odebrano mu pistoletu przed wejściem (jak to jest dzisiaj w zwyczaju), tak że można by było „odstrzelić go” tam i wtedy. Ciągnął wątek, aż zauważyłam, że chyba lepiej byłoby prowadzić tę rozmowę gdzie indziej. Gdy spotkaliśmy się nieco później, zaczął rozważać możliwość wysadzenia się w powietrze z Hitlerem, gdy następnym razem będzie ściskał mu dłoń. Biedny chłopak, nie spodziewał się, że pożyje jeszcze tylko parę dni! A przecież zdawał się tak kruchy, że zawsze się oń martwiłam. Był najskuteczniejszym pilotem niemieckiego nocnego lotnictwa myśliwskiego, latał bez przerwy i niewątpliwie czuł się wyczerpany. Często opowiadał o męce, jaką sprawiało mu to, że musi zabijać ludzi, i o tym, że w miarę możliwości stara się tak trafiać nieprzyjacielski samolot, by załoga mogła się katapultować.

 

*/ Gdy zestrzelił go brytyjski Mosquito dalekiego zasięgu, major książę Heinrich von Sayn-Wittgenstein miał na koncie 83 alianckie samoloty, w tym sześć zestrzelonych podczas jednej misji. W noc swej śmierci zestrzelił kolejne pięć.


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz