sobota, 21 listopada 2026

Rozporządzenie cesarza Rudolfa II o swobodach górniczych na Śląsku (1577)

 


Rozporządzenie cesarza Rudolfa II o swobodach górniczych na Śląsku

 

My Rudolf Drugi, z Bożej łaski wybrany cesarz rzymski, ustawiczny pomnożyciel Rzeszy, król w Germanii, jako też w Hungarii i Bohemii; arcyksiążę Austrii, Krainy i Wirtembergii, na Górnym i Dolnym Śląsku; margrabia Moraw, na Górnych i Dolnych Łużycach; hrabia Tyrolu.

 

Oznaymiamy ninieyszym wszystkim razem i każdemu z osobna, duchownym i świeckim, jakiejkolwiek by byli godności, stanu czy płci, do których ten nasz publiczny list okólny trafi, szczególnie wszelako krajowym i zagranicznym gwarkom, którzy prowadzili lub w przyszłości prowadzić mogą roboty górnicze w naszym księstwie Górnego i Dolnego Śląska, łaskę naszą i podajemy do wiadomości, co następuje:

 

Podczas odwiedzin kopalni na Śląsku, od naszych doradców, a także innych źródeł posłyszeliśmy wiele o tem, że dawno temu działały tam spore kopalnie, z których wydobyto niemało złota i srebra i na których wzbogacić się mieli krajowi i zagraniczni gwarkowie, i że też od jakiegoś czasu powstają tam w wielu miejscach całkiem obiecujące nowe przedsięwzięcia górnicze celem wydobycia wszelkiego rodzaju metali, jak złota, srebra, cyny, miedzi, ołowiu, które niejednokrotnie z powodu oporu i trudności czynionych przez dziedziców, również z powodu braku swobody górniczej i innych przyczyn pozostają w większości słabo rozwinięte. Mając tedy na uwadze nie tylko potrzeby, dostatek i dobro nasze, lecz o wiele bardziej naszego kraju i wiernych poddanych, przez wzgląd na to, iż dzięki rozwojowi górnictwa polepszyć swój byt i wzbogacić się mogą nie tylko gwarkowie, lecz także inni mieszkańcy kraju, również inni mogą tam znaleźć utrzymanie i wyżywienie;

 

Powziąwszy radę od naszych szlachetnych radców naszej Korony Czeskiej, ustanowiliśmy dla dobra wszystkich krajowych i zagranicznych gwarków i górników najłaskawiej następujące zarządzenie o swobodzie górniczej, które poprzez ten nasz publiczny list okólny każemy podać do wiadomości.

 

Po pierwsze: chociaż utrzymywaliśmy dotąd tylko jednego mistrza górniczego w naszym księstwie świdnickim, to dla wygody i ochrony gwarków i wszystkich górników, dla sprawnieyszey egzekucyi naszego górniczego rozporządzenia, prawa i sprawiedliwości, chcemy też ustanowić dla księstwa Górnego i Dolnego Śląsku opłacanego przez nas nadmistrza górniczego, na które to stanowisko powołaliśmy radcę rachunkowego w naszej Kamerze Śląskiej, wiernego drogiego Gregora Partha (…).

 

Po drugie: Wedle prawa górniczego, obyczaju i praktyki w naszej Koronie Czeskiej oraz wszystkich innych krajach, gdzie na czyimś gruncie występuje złoto, srebro albo inny metal, tam każdemu wolno jest ryć, kuć i kopać, donoszą nam wszelako, iż szlachcice i inni, na ziemi których wszędzie na Śląsku występują kopalnie, nie tylko utrudniają górnikom robotę, ale wręcz gwałtem chcą ich precz pędzić, z czego wynika szkoda dla kopalni, naszego skarbu oraz pożytku publicznego; pod groźbą kary i naszej niełaski nakazujemy przeto wszystkim naszych poddanym, na których gruncie i ziemi znajdują się roboty górnicze, by od takich utrudnień i przepędzeń odstąpili i wszędzie tam, gdzie znajdują się żyły, szczeliny albo cieki, w których można się spodziewać złota, srebra, miedzi, cyny, ołowiu albo żelaza, umożliwili swobodne kucie, rycie, a także wszelkie płukanie, co też na mocy niniejszego naszego okólnika jest każdemu dozwolone; ponieważ jednak często się zdarza, że ktoś samemu dziedzicowi albo jego poddanym z przekory albo złej woli pod pozorem prac górniczych psuje pole albo łąkę i chce wyrządzić szkodę, to każdy szurf [szybik] wyryty na polu albo łące, na której nie została znaleziona albo zlokalizowana żyła, szczelina, ciek, ani inna oznaka złoża, ma być przez kopiącego na powrót zasypany i wyrównany; na co tedy nasz nadmistrz górniczy ma mieć pilne baczenie i na żadną nie pozwalać samowolę.

 

(…)

 

Dan na naszym zamku królewskim w Pradze, 5 lutego 1577


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz